و من سرّه أن لا يرى ما يسوء * فلا يتخّذ شيئا يبالي له فقدا « 1 » همچنين بر آدمى است كه تصوّرى از سرشت دنيا داشته باشد ، كه هر گاه حادثهء ناگوارى براى او پيش آمد ، به خاطر شناخت وى از دنيا به آن چندان اهميّت ندهد ؛ و بر اوست كه خود را براى تحمّل حوادث كوچك آماده سازد تا به تحمّل حوادث بزرگ عادت كند . حزن گاهى به خاطر از دست دادن دارايى است ؛ و گاهى به خاطر ترس از دست دادن و يا جدايى از محبوب به واسطهء سفر يا مرگ . به معناى عام ؛ يعنى تأثير ناشى از رخ دادن يك امر ناگوار ، و يا انتظار رخ دادن آن كه در نفس موجب گرفتگى و ميل به خلوت ايجاد مىشود و اين ميل گاهى موجب بيمارى يا پيدا كردن طبيعت ناسالم مىگردد . اين نوع حزن غير از آن حزنى است كه عارفان و اهل كشف دارند ؛ حزن اينها ناشى از تقصير آنهاست در برابر حق و انجام واجبات كوچك و بزرگ . حتّى بالاتر از واجبات ، آنها معتقدند همهء نيكى و طاعتهايى كه انجام مىدهند با يك دم از دمهايى كه خداوند منّان به آنها مىبخشد ، برابر نيست . حزن نزد اينها ناشى از ترسى است كه انتظار دارند در دنيا دچار تغيير احوال گردند . مؤمن - چنان كه در حديث آمده است - قلبش ميان انگشتان خداوند است ، كه هرگونه بخواهد آن را به حركت درمىآورد ؛ و حزن او ناشى از دلهرهء قيامت است . پس ، عارف مؤمن بيمناك است و از فرارسيدن قيامت و مسائل بعد از آن مىترسد . اين مطلب را خداوند در قرآن به زيباترين و درست‌ترين وجه بيان فرموده است : يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِها وَ الَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها وَ يَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ أَلا إِنَّ الَّذِينَ يُمارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلالٍ بَعِيدٍ « 2 » . عارفان مؤمن احساس عميقى از دردها و مصيبتهايى كه به مردم مىرسد ، دارند ؛ لذا به خاطر علل و آثار آن محزون مىگردند و براى اين مردم كه در غفلت به سر مىبرند و پند

--> ( 1 ) - شيوهء او آن است كه چيزى را كه موجب ناراحتى او مىشود ، نبيند ؛ پس نبايد چيزى داشته باشد كه به خاطر فقدانش به آن توجه كند . ( 2 ) - شورى ( 42 ) آيهء 18 : كسانى كه به آن ايمان ندارند شتابزده آن را مىخواهند ، و كسانى كه ايمان آورده‌اند از آن هراسناكند و مىدانند كه آن حق است . بدان كه ! آنان كه در مورد قيامت ترديد مىورزند ، قطعا در گمراهى دور و درازىاند .